Odpływ z funduszy dłużnych we wrześniu: 1,76 mld zł według IZFiA. Dlaczego fundusz obligacji może tracić

Fundusze dłużne były w tym roku głównym kierunkiem napływów do funduszy inwestycyjnych. We wrześniu klienci więcej z nich wypłacili, niż wpłacili. Według Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami (IZFiA) fundusze dłużne i dłużne krótkoterminowe zanotowały we wrześniu łącznie odpływ netto 1,76 mld zł, po napływie 1,34 mld zł w sierpniu. Wyjaśniamy, co pokazują dane, dlaczego „bezpieczny” fundusz obligacji może tracić na wartości i czym taki fundusz różni się od obligacji oszczędnościowych i lokaty. To tekst edukacyjny, nie rekomendacja kupna ani sprzedaży jakiegokolwiek funduszu.

Co pokazują dane IZFiA za wrzesień

Wszystkie liczby w tej części pochodzą z raportu IZFiA „Nabycia i umorzenia w funduszach inwestycyjnych” według stanu na 30 września 2026 r.

Saldo nabyć i umorzeń wszystkich funduszy wyniosło we wrześniu 0,3 mld zł (dokładnie 306 mln zł), wobec 3,5 mld zł w sierpniu. Od początku roku saldo wzrosło do 31,1 mld zł. Aktywa funduszy na koniec września wyniosły 491,1 mld zł i według IZFiA były praktycznie bez zmian względem sierpnia.

IZFiA pokazuje też podział funduszy dłużnych według profilu. We wrześniu saldo było ujemne we wszystkich segmentach: uniwersalnych (-941 mln zł), skarbowych (-557 mln zł) i korporacyjnych (-265 mln zł). Od początku roku obie kategorie dłużne pozyskały łącznie 12,1 mld zł. Wrześniowy odpływ jest więc wyraźny, ale w skali roku to wciąż ułamek wcześniejszych napływów.

Fundusze akcyjne, mieszane, absolutnej stopy zwrotu i surowcowe pozyskały we wrześniu łącznie prawie 1,2 mld zł, a fundusze zdefiniowanej daty kolejne 0,8 mld zł, podaje IZFiA.

Czego te dane nie mówią

Saldo wpłat i wypłat pokazuje, co robili klienci, a nie co zrobi rynek. IZFiA w raporcie nie wyjaśnia przyczyn odpływu, więc ich też nie dopisujemy. Odpływ z jakiejś kategorii nie przesądza, że jej wyniki będą gorsze. Napływ nie gwarantuje lepszych.

Dlaczego fundusz obligacji może tracić

Fundusz dłużny kupuje obligacje: skarbowe, korporacyjne albo jedne i drugie. Jego wycena zmienia się codziennie razem z cenami tych obligacji na rynku. Tu działa mechanizm, który zaskakuje wielu oszczędzających: gdy rentowności na rynku rosną, ceny wcześniej kupionych obligacji spadają.

Przykład ilustracyjny (liczby uproszczone, nie dotyczą żadnego funduszu): masz obligację, która płaci 5 proc. rocznie przez 5 lat. Na rynku pojawiają się nowe obligacje płacące 6 proc. Nikt nie zapłaci za twoją pełnej ceny, skoro obok może kupić lepiej oprocentowaną. Cena twojej obligacji spada tak, by jej rentowność dla nowego kupującego zbliżyła się do 6 proc. Jeśli takie obligacje ma w portfelu fundusz, spada jego wycena.

Jak mocno, zależy przede wszystkim od tego, jak długo obligacje pozostają do wykupu. Mierzy to parametr zwany duration. W uproszczeniu: przy duration 1 roku wzrost rentowności o 1 punkt procentowy obniża cenę o około 1 proc., a przy duration 5 lat o około 5 proc. To przybliżenie, ale dobrze oddaje kierunek. Dlatego fundusze dłużne krótkoterminowe zwykle wahają się mniej niż fundusze obligacji długoterminowych. Mniej nie znaczy jednak wcale. W drugą stronę mechanizm działa tak samo: gdy rentowności spadają, wycena rośnie.

Do tego dochodzą odsetki, które obligacje w portfelu stale naliczają, i opłata za zarządzanie, pobierana z aktywów funduszu. Wynik funduszu to suma tych elementów. Parametry konkretnego funduszu, w tym duration i opłaty, znajdziesz w jego dokumencie z kluczowymi informacjami (KID) i prospekcie.

Fundusz dłużny, obligacje oszczędnościowe, lokata – porównanie

Dla porównania bierzemy obligacje oszczędnościowe Skarbu Państwa z oferty Ministerstwa Finansów na październik 2026 r.:

• ROR (roczne): 4,00 proc. w pierwszym miesiącu, potem stopa referencyjna NBP plus marża 0,00 pkt proc., odsetki co miesiąc,
• DOR (2-letnie): 4,15 proc. w pierwszym miesiącu, potem stopa referencyjna NBP plus 0,15 pkt proc., odsetki co miesiąc,
• TOS (3-letnie): stałe 4,40 proc. rocznie z kapitalizacją odsetek, wypłata na koniec,
• COI (4-letnie): 4,75 proc. w pierwszym roku, potem inflacja plus 1,50 pkt proc.

Szczegóły warunków konkretnej emisji, w tym opłaty za przedterminowy wykup, są w liście emisyjnym. Zasady liczenia, ile realnie zostaje po podatku i inflacji, opisaliśmy w tekście o realnym oprocentowaniu oszczędności. Pełną tabelę obligacji z października znajdziesz w artykule o ofercie obligacji skarbowych, a ogólne zasady w przewodniku po obligacjach.

Pytania do zadania sobie przed decyzją

• Kiedy będą mi potrzebne te pieniądze? Fundusz, którego wycena może spaść, gorzej pasuje do pieniędzy na wydatek za kilka miesięcy.
• Czy rozumiem, w co inwestuje fundusz: obligacje skarbowe, korporacyjne, krótkie czy długie?
• Ile wynoszą opłaty i jak wpływają na wynik?
• Czy potrzebuję gwarancji kapitału, czy akceptuję wahania w zamian za potencjalnie inny wynik?

Odpowiedzi na te pytania są ważniejsze niż to, czy w danym miesiącu klienci wpłacali, czy wypłacali pieniądze.