Realne oprocentowanie oszczędności: jak policzyć, czy pieniądze zarabiają po podatku i inflacji

Sobota, kasa w osiedlowym sklepie. Masło, chleb, kawa. Płacisz i coś ci nie gra – rok temu za ten sam koszyk dawałeś mniej. W tym samym czasie w aplikacji banku świeci się dumne „4,40%”. Brzmi jak zwycięstwo. Czy na pewno?

Oprocentowanie z oferty to cena z witryny. Ładna, okrągła, przed podatkiem i bez inflacji. Żeby zobaczyć, ile naprawdę zarabiasz, robisz dwie rzeczy. Odejmujesz podatek. Potem stawiasz wynik obok inflacji i patrzysz, kto wygrał. Zaraz pokażemy to na liczbach z października 2026 r.

Krok 1: oddaj fiskusowi jego kawałek

Od odsetek z lokat i detalicznych obligacji skarbowych pobierany jest 19-proc. zryczałtowany podatek, potocznie nazywany podatkiem Belki. Widać to w przykładach na stronie obligacjeskarbowe.pl: z 9,75 zł odsetek od obligacji COI po opodatkowaniu zostaje 7,90 zł, a z 47,05 zł odsetek od obligacji EDO – 38,11 zł. W obu przypadkach to 81 proc. kwoty przed podatkiem.

Wzór: oprocentowanie netto ≈ oprocentowanie nominalne × 0,81.

Dobra wiadomość: nie musisz biegać z tym do urzędu. Podatek pobiera bank lub agent emisji, zanim pieniądze trafią do ciebie. Fiskus bierze tylko z odsetek. Twój wpłacony kapitał zostaje nietknięty.

Krok 2: postaw wynik obok inflacji

Inflacja działa jak dziura w kieszeni. Nie widać jej, ale monety jakoś znikają. Realne oprocentowanie mówi, czy twoje odsetki tę dziurę łatają. Dokładny wzór:

realne oprocentowanie = (1 + oprocentowanie netto) / (1 + inflacja) − 1.

Wolisz liczyć w pamięci? Odejmij: oprocentowanie netto minus inflacja. Przy takich wartościach różnica między metodami to drobne.

Jaka jest inflacja?

Według szybkiego szacunku GUS z 30 września 2026 r. ceny towarów i usług konsumpcyjnych we wrześniu 2026 r. były o 4,0 proc. wyższe niż rok wcześniej, a o 0,7 proc. wyższe niż w sierpniu. To dane wstępne – pełny odczyt GUS za wrzesień (ok. 15 października) może się nieznacznie różnić; zaktualizujemy wtedy liczby w tekście.

Haczyk? To inflacja z ostatnich 12 miesięcy. Patrzysz w lusterko wsteczne. Twoje oszczędności zmierzą się z inflacją przyszłą, a tej nie zna nikt – ani GUS, ani wróżka z telewizji. Dlatego liczymy przy założeniu, że inflacja zostanie na 4,0 proc. To ilustracja, nie prognoza.

Tabela: obligacje skarbowe z października 2026 r. – nominalnie, netto i realnie

Oprocentowanie w pierwszym okresie odsetkowym według oferty Ministerstwa Finansów; netto = × 0,81; realnie = przy inflacji 4,0 proc. (szybki szacunek GUS). Wartości w skali roku, zaokrąglone.

Jak to czytać bez lupy? w ROR i DOR podane oprocentowanie obowiązuje tylko w pierwszym miesiącu – potem zmienia się co miesiąc razem ze stopą referencyjną NBP (dziś 3,75 proc., obowiązuje od 5 marca 2026 r.). W COI, EDO, ROS i ROD od drugiego roku oprocentowanie to inflacja plus marża, więc wynik realny w kolejnych latach będzie zależał głównie od marży. Obligacje rodzinne ROS i ROD są dostępne tylko dla beneficjentów programu „Rodzina 800 plus”.

Przykład: 10 000 zł w obligacjach

Masz 10 000 zł. Uczciwie odłożone, może po premii, może po sprzedaży starego roweru. Przyjmijmy, że inflacja trzyma się 4,0 proc. rocznie przez cały okres (to założenie, nie prognoza).

• Żeby zachować siłę nabywczą, po roku potrzebujesz 10 400 zł, a po trzech latach – ok. 11 248,64 zł.
• COI, pierwszy rok: odsetki 4,75% × 10 000 zł = 475 zł; podatek 19% = 90,25 zł; na rękę 384,75 zł. Po roku masz 10 384,75 zł – ok. 15 zł mniej, niż wymagałoby utrzymanie siły nabywczej. Jedna pizza na wynos, mniej więcej. Nie dramat, ale też nie zysk.
• TOS, trzy lata (stałe 4,40%, odsetki kapitalizowane co roku): wartość przed podatkiem ok. 11 378,93 zł, odsetki ok. 1 378,93 zł, podatek ok. 262,00 zł, na rękę ok. 11 116,93 zł. To ok. 1,2 proc. mniej niż 11 248,64 zł potrzebne przy stałej inflacji 4,0 proc. Liczba złotych urosła. Koszyk w sklepie urósł odrobinę szybciej.
• EDO, pierwszy rok: odsetki przed podatkiem 535 zł; podatek od nich pobiera się dopiero przy wykupie, a od drugiego roku oprocentowanie wyniesie inflację plus 2,00 proc.

Uczciwe zastrzeżenie: to uproszczone wyliczenie. W praktyce odsetki i podatek liczone są od każdej obligacji (100 zł), z zaokrągleniami, więc wynik może różnić się o grosze. Nie uwzględniamy też opłat za wcześniejszy wykup – dla emisji od 1 września 2024 r. wynoszą one 2,00 zł od każdej obligacji COI i 3,00 zł od każdej obligacji EDO.

Co z tego masz

Porównuj oferty po podatku. Wersja „na papierze” jest jak zdjęcie dania w menu – na talerzu zawsze wygląda skromniej.

Przy inflacji 4,0 proc. większość oprocentowania stałego daje dziś wynik realny w okolicach zera albo pod kreską. Twoje pieniądze nie toną, ale też nie płyną pod prąd.

Obligacje indeksowane inflacją (COI, EDO, ROS, ROD) mają marżę ponad inflację. Ochrona włącza się jednak dopiero od drugiego okresu odsetkowego. Pierwszy rok to zwykła stała stawka.

I jeszcze jedno: jeśli możesz potrzebować pieniędzy wcześniej, policz opłatę za wcześniejszy wykup, zanim zdecydujesz.

FAQ – pytania, które padają przy rodzinnym obiedzie

1. Czy realne oprocentowanie może być ujemne, choć dostaję odsetki?

Tak. Jeśli oprocentowanie po podatku jest niższe niż inflacja, złotych przybywa, ale kupisz za nie mniej. Jak balon, który rośnie, choć powietrze z niego ucieka.

2. Jaką inflację przyjąć do obliczeń?

Najprościej ostatni odczyt GUS (we wrześniu 2026 r. wg szybkiego szacunku 4,0 proc.). To jednak inflacja z przeszłości – Twój wynik zależy od inflacji w okresie oszczędzania.

3. Czy podatek trzeba rozliczać samemu?

Przy lokatach i obligacjach skarbowych podatek pobiera bank lub agent emisji. W przykładach na obligacjeskarbowe.pl zobaczysz obie kwoty – odsetki przed podatkiem i po nim. Podstawa prawna to art. 30a ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 41 ust. 4 ustawy o PIT (Dz.U. 2026 poz. 592).

4. Od kiedy obligacje COI i EDO chronią przed inflacją?

Od drugiego roku: oprocentowanie to wtedy inflacja z 12 miesięcy (ogłaszana przez GUS) plus marża – 1,50 pkt proc. w COI i 2,00 pkt proc. w EDO. W pierwszym roku oprocentowanie jest stałe.

5. Co się stanie z ROR i DOR, jeśli RPP zmieni stopy?

Oprocentowanie od drugiego miesiąca jest równe stopie referencyjnej NBP (plus marża 0,15 pkt proc. w DOR), więc zmieni się automatycznie w kolejnym okresie odsetkowym.

6. Czy wcześniejszy wykup się opłaca?

To zależy od sytuacji, ale wiąże się z opłatą (dla emisji od 1.09.2024: 2,00 zł za COI i 3,00 zł za EDO od obligacji), pobieraną z narosłych odsetek.

Twoja kolej

Kwotę odsetek po podatku dla wybranego oprocentowania i okresu policzysz w kalkulatorze: /kalkulatory/zysk-z-oszczednosci

Uwaga: tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.