DRAKE: narzędzie UOKiK oparte na AI wykrywa dark patterns. Projekt nagrodzony przez ICPEN i Bank Światowy

UOKiK stworzył DRAKE - narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję do wspierania ekspertów w wykrywaniu potencjalnych dark patterns. Projekt zwyciężył w konkursie 2026 ICPEN - World Bank Group Consumer Protection Contest w kategorii Busting Dark Patterns. Urząd poinformował o tym we wrześniu 2026 r.

Czym są dark patterns

Dark patterns to sposoby projektowania stron i aplikacji, które mogą wpływać na decyzje konsumentów - np. skłaniać do nieplanowanego kliknięcia, zakupu czy wyrażenia zgody. Przykłady podane przez UOKiK to fałszywy licznik odmierzający czas do końca promocji, ukryty przycisk rezygnacji oraz sytuacja, w której wyrażenie zgody jest znacznie prostsze niż jej odmowa.

Problemem jest skala - sklepy internetowe, serwisy i aplikacje zmieniają się szybciej, niż organy chroniące konsumentów mogą je przeanalizować ręcznie. Żaden organ ochrony konsumentów nie jest w stanie ręcznie przeanalizować tysięcy stron, które zmieniają się z tygodnia na tydzień.

Jak działa DRAKE

DRAKE analizuje treść, wygląd i kod stron internetowych oraz wskazuje elementy wymagające uwagi Urzędu. Narzędzie nie dokonuje oceny prawnej, nie stwierdza naruszeń i nie rozstrzyga spraw prowadzonych przez Prezesa UOKiK. Ekspert może zmienić każde ustalenie systemu, a o sposobie wykorzystania rezultatu decyduje pracownik Urzędu przygotowujący materiał dowodowy.

W sytuacji, gdy DRAKE sygnalizuje możliwe naruszenie, pracownik zawsze samodzielnie weryfikuje materiał źródłowy - w tym stronę internetową przedsiębiorcy.

Skąd wzięła się baza wiedzy

Punktem wyjścia do stworzenia DRAKE była wiedza Urzędu. Najpierw uporządkowano doświadczenia z prowadzonych spraw, dokonano analizy kodu źródłowego stron internetowych, przeprowadzono badania konsumenckie z wykorzystaniem metod neuromarketingowych oraz ankietowych, analizując wpływ dark patterns na zachowania i decyzje zakupowe konsumentów. Przebadano także literaturę naukową i dokumenty unijne. Na tej podstawie powstała baza informacji wykorzystywana przez system AI.

Gdzie narzędzie jest już używane

DRAKE wspiera bieżące wewnętrzne analizy UOKiK. Jest wykorzystywane m.in. na etapie wstępnym przy wszczynaniu postępowań wyjaśniających dotyczących praktyk siedmiu bukmacherów. Sprawy są w toku, a wyniki pracy DRAKE nie przesądzają o wszczęciu postępowań ani o stwierdzeniu naruszenia przepisów.

Projekt jest finansowany ze środków Unii Europejskiej i ma wymiar międzynarodowy - UOKiK dzieli się doświadczeniami z jego realizacji z zagranicznymi organami ochrony konsumentów.

Co to oznacza w praktyce

Dark patterns mogą być ukryte w kolorze przycisku, kilku dodatkowych krokach potrzebnych do odmowy czy fałszywym liczniku czasu. Jeśli rezygnacja z usługi wymaga wyraźnie więcej działań niż jej zamówienie, a komunikat o końcu promocji wydaje się sztucznie podtrzymywany, warto zachować czujność. Technologia wskazuje Urzędowi, gdzie spojrzeć, ale ocena, czy doszło do naruszenia prawa, należy do człowieka.